Gebruik bij de verkoop van uw eigen kunnen en capaciteiten de marketingprincipes. Een professionele voorbereiding is nodig en voorbereiding is 90% van het resultaat!

Weet wat u zoekt!
Lang niet iedereen weet precies wat hij of zij in een nieuwe functie zoekt.

Niveau functie?
Bijvoorbeeld starter, ondersteunende functie, middel/hoger/topmanagement, managementpositie of specialist. Vaak hangt het niveau samen met opleidingseisen en duur en soort ervaring.

Bedrijfsleven of (semi-) Overheid?
Er is een groot verschil qua werkwijzen, cultuur en overlegstructuren. Maak een duidelijke keus tussen deze twee sectoren.

Welke branche?
Bijvoorbeeld productie, dienstverlening, consultancy, logistiek, bouw, automotive, farmacie of retail. Hoe meer ervaring, kennis, affiniteit voor een branche hoe groter de kans op werkplezier en nieuwe baan.

Welke productgroep?
Bijvoorbeeld computers, voedingsmiddelen, kleding of woninginrichting. Ook hier geldt: hoe meer ervaring, kennis en affiniteit, hoe groter de kans op een leuke baan.

Welke discipline(s)?
Zoekt u een nieuwe functie met operationele, financiële, commerciële, ICT of technische elementen? Of wellicht juridisch werk of projectmanagement? Een combinatie kan ook.
Nadruk op team work of meer zelfstandig werk?
Werkt u liever veelvuldig samen of geeft u er de voorkeur aan een functie waarin u meer individueel aan de slag bent?

Lijnfunctie of staffunctie?
Bent u liever direct betrokken in de dagelijkse operationele zaken of liever indirect en op enige afstand? Staffuncties hebben vaak een meer projectmatig en onderzoekskarakter. De mooie combinatie van beiden is niet gemakkelijk te vinden zodat ook hier een duidelijke keuze helpt.

Klein of groot bedrijf?
Kleinere bedrijven zijn veelal wat daadkrachtiger, kostenbewuster, zitten dichter op de klant en u heeft met meer disciplines te maken (operatie, commercie, techniek, financiën, ICT etc.). Als u goed functioneert krijgt u snel meer bewegingsruimte. Grote bedrijven bieden vaak meer opleiding en interne doorgroeikansen alsmede meer secundaire voorwaarden. Veelal hebben grote bedrijven meer intern overleg en is het beslissingstraject complexer.

Bedrijfscultuur en communicatiewijze?
Zoekt u een werkomgeving met formele structuur en omgangsvormen of gaat uw voorkeur uit naar informeel? Zoekt u een omgeving met veel overleg en afstemming of juist met korte communicatielijnen en snelle beslissingen? Check dit voor uzelf zodat u er in een sollicitatiegesprek naar kan vragen.

Wel of niet verhuizen?
Bepaal of u wel of niet bereid bent te verhuizen en zo ja in welke gebieden u wel of niet wilt werken.

Vraag advies bij ervaren collega's, kennissen of vrienden. Of doe als velen vòòr u: laat uzelf testen op interesses, vaardigheden en persoonlijkheid door een professioneel psychologisch adviesbureau. Dit kan uitermate verhelderend zijn en vormt een zinvolle (aftrekbare) investering in uw carrière.

Het hoofd in de wolken of met beide benen op de grond?
Is willen en kunnen wel in balans? Wat u op korte of lange termijn wilt past niet altijd bij wat u kunt. Realisme over eigen kunnen is nodig. Dat wil niet zeggen dat u niet moet solliciteren naar een zwaardere functie, maar met onvoldoende passende diploma's, ervaring en persoonlijkheid heeft u geen serieuze kans; hoe graag u het ook zou willen. U kunt de checklist van hierboven hanteren als hulpmiddel om te verifiëren of uw willen bij uw kunnen past. Een andere ezelsbrug: beoordeel of u een functie aan zou kunnen door u af te vragen of de functie voldoende “voortborduurt op de rode lijnen in uw ervaring, opleiding en persoonlijkheid”.

Stap 2: Zoek de uitdagende functies

Alvorens te schieten, eerst richten
Het aantal functies en beroepen groeit nog voortdurend evenals het aantal opleidingen. Voeg dit bij de ontwikkeling dat men steeds korter bij een werkgever blijft en het is helder dat kandidaten steeds gerichter en met meer inspanning naar een passende functie moeten zoeken. Schieten met hagel op allerlei vacatures heeft geen zin; het resulteert slechts in teleurstellingen door de afwijzingen en u creëert onnodig veel werk. Het is beter gericht te schieten op vacatures waarbij u wel een serieuze kans maakt, gewoon omdat u voldoende aansluitingspunten te bieden heeft.

Waarop valt te jagen?
Om te weten welke functies, bedrijven en branches er zijn, is vragen en zoekwerk nodig. Familie, kennissen en vrienden kunnen daarbij helpen maar natuurlijk ook internetsites op het gebied van werving & selectie. Bijvoorbeeld www.stepstone.nl , waar diverse functies, bedrijven en branches overzichtelijk worden weergegeven en uw basis zelf op te geven criteria zoekopdrachten kunt uitvoeren. Het lezen van kranten, tijdschriften en vacaturebladen geeft ook meer overzicht van de mogelijkheden.

De 5 wegen naar Rome
Er zijn globaal zo'n 5 wegen naar een nieuwe uitdagende functie:

Vitamine K (met de K van Kruiwagen)
Via (ex-)collega's, kennissen, vrienden en familie. Erg kansrijk, want deze personen kennen u en kunnen een waardevol oordeel kunnen vellen over uw “fit” bij een vacature. Hou deze personen op de hoogte van uw wensen; zij kunnen tegen kansen voor u aanlopen.

Solliciteren op een concrete vacature
Bijvoorbeeld op een personeelsadvertentie op internet of in de krant van een bedrijf of werving & selectie bureau. Voordeel is dat u snel kunt reageren, zeker met internet.

Open sollicitaties
Benader zelf een bedrijf of organisatie waar u graag wilt werken. Minder kansrijk want men kent u niet en er moet maar net een geschikte vacature zijn. Let op dat u bij een open sollicitatie extra helder omschrijft wat u zoekt. U kunt de checklist van hierboven gebruiken.

Inschrijven bij uitzendbureau, werving & selectie bureau of executive search bureau
Opdrachtgevers delegeren de invulling van een deel van hun vacatures aan bureaus. Daarmee zijn bureaus een additionele bron van vacatures. De kans is het grootst bij een concrete vacature. Is die er niet maar u past wel binnen het marktspecialisme van het bureau dan kunt u “in file” komen: bij een mogelijk passende vacature benadert het bureau u.

Wilt u weten welke bureaus in de door uw gewenste discipline, deelmarkt en functieniveau actief zijn? Kijk op www.pwnet.nl of op www.oaws.nl . Zoek de voor u meest interessante bureaus eruit en stuur uw CV. Hou er overigens rekening mee dat veel bureaus in hun zoektocht ook in toenemende mate gebruik maken van dienstverleners zoals www.stepstone.nl om zowel vacatures bekend te maken als om te zoeken naar kandidaten.

Zet uw cv op internet
Bijvoorbeeld bij www.stepstone.nl of direct bij werving & selectie bureaus die van internet gebruik maken. Werkgevers of bureaus kunnen dan direct contact met u zoeken. Bovendien kunt u na specificatie van uw wensen vaak automatisch van mogelijke passende vacatures op de hoogte gesteld worden en blijven. Makkelijker kan bijna niet!

In de zoektocht naar vacatures en interessante bedrijven gebruikt u zoekmachines zoals www.lycos.nl , www.altavista.nl , www.vindex.nl , www.zoek.nl , www.ilse.nl of www.startpagina.nl . Adressen en telefoonnummers vindt u via www.goudengids.nl of www.nationaletelefoongids.nl .

Stap 3: Sollicitatiebrief en CV

Sollicitatiebrief; vorm & functie
Doelstelling van een sollicitatiebrief is niet om zoveel mogelijk informatie te verstrekken maar om uitgenodigd te worden voor een gesprek. De lengte van de brief is minder belangrijk, de inhoud des te meer: die moet interesse wekken, to-the-point zijn, zonder onnodige details en een eerste indruk geven van uw persoonlijkheid en wensen. Maak zeker dat de brief geadresseerd is aan de juiste persoon, met de juiste initialen en de titel (bijvoorbeeld drs., Ing, ir). Weet u dat niet, pak de telefoon en zoek het uit. Dan heeft men alvast uw naam voor de eerste keer gehoord! Geef in uw brief duidelijk de aanleiding aan waarom u solliciteert op juist op deze vacature of juist bij dit bedrijf. Benadruk uw aansluitingspunten met de functie-eisen of bedrijfsactiviteiten. Probeer iets van uw eigen stijl en persoonlijkheid in uw brief en CV te leggen. Herhaal in uw brief geen gegevens die in het CV staan, dat is dubbel op en wekt slechts irritatie.

Tot slot: laat de brief voor versturen een dag liggen en kijk er dan nog een keer naar. Laat ook een ander uw brief met CV lezen ter extra controle op duidelijkheid en schoonheidsfoutjes. Sluit uw brief af met een opmerking dat u binnenkort belt of deze goed ontvangen is. Een sollicitatie sturen per e-mail of fax is prima (zeker naar een ICT bedrijf) maar een netjes verzorgde brief met CV per post krijgt waarschijnlijk meer aandacht. Met eenmalig nabellen of uw sollicitatie is ontvangen is niets mis: uw naam valt nog een keer, u toont initiatief en kan meteen vragen naar procedure en verwacht tijdsverloop. Een creatieve brief (bv. briefpapier in kleur, diverse lettertypes en plaatjes) plus CV kan maar doe het niet bij bedrijven met een formele cultuur.

CV: inhoud & stijl
Realiseer u dat vele selecteurs de begeleidende brief overslaan en eerst naar het CV kijken: zij zoeken de harde facts & figures: opleiding, beklede functies en ervaringsduur. Voor de inhoud van het CV kunt u de volgende elementen opnemen (* = opnemen nodig):

Persoonlijke gegevens* : adres- en contactgegevens inclusief privé emailadres en desgewenst mobiel nummer. Vergeet uw burgerlijke staat niet (samenwonen is een formele status!). Vermeld waar u geboren bent, zeker als de functie in die omgeving is.

Pasfoto : neem een recente (digitale) pasfoto van uzelf op in het CV (rechtsboven) waarmee u alvast een eerste indruk van uw voorkomen geeft en daarmee herkenningswaarde bij een sollicitatiegesprek.

Opleidingen* : vermeld of u het diploma wel/niet gehaald hebt. Als er HEAO-CE staat, hoe weet de lezer of u de opleiding succesvol hebt afgerond?

Cursussen* : met vermelding diploma wel/niet gehaald. Noem zonodig kort inhoud en duur van de serieuze cursussen. Vergeet vermelding van certificaten voor basisvaardigheden als typen, introductie PC-gebruik etc.

Werkervaring* : noem werkgever, aanvang en vertrekmaand, plaats, functienaam en korte concrete inhoudelijk beschrijving werkzaamheden middels taken, verantwoordelijkheden en behaalde resultaten.

Talenkennis : beheersing mondeling en schriftelijk van moderne talen indien dit bij functie of bedrijf van belang is. Opzegtermijn, indicatie bruto jaarinkomen en momenteel wel/geen auto van de zaak. Auto's zijn een grote kostenpost voor een bedrijf.

Extra curriculair : activiteiten buiten uw normale opleiding of werk zoals functies in verenigingen of overlegorganen, projecten, beklede baantjes, internationale reizen etc.. Dit geeft de selecteur een indruk van uw pro-activiteit, verantwoordelijkheidsgevoel en energieniveau.

Wensen : als in de begeleidende brief weinig over uw wensen voor korte en lange termijn staat, doe dat dan hier: hou het kort, richt het (nuchter) op aansluiting bij functie en bedrijf en gebruik zonodig de checklist als vermeldt hierboven voor uw wensen.

Eigen persoonskenmerken : overgewaaid uit Amerika en Engeland. Vermeld uw eigenschappen zoals BV analytisch, team worker, informeel, gemotiveerd, besluitvaardig, voortvarend, pragmatisch etc. Naar Nederlandse begrippen wat “opschepperig” en niet objectief dus pas dit met mate toe. Handig is om dit indirect te formuleren zoals: in zakelijke en privé-omgeving kwalificeert men mij als …etc.

Referenties : horen in de vervolgprocedure thuis, niet in een eerste sollicitatiebrief. De vermelding “Referenties op verzoek” biedt geen toegevoegde waarde.

Bij complexere functies of indien u langdurige ervaring heeft, kunt u een 2e uitgebreider CV met meer informatie opstellen ter overhandiging na het eerste (goede) sollicitatiegesprek.

Stap 4: Sollicitatiegesprek; do's and dont's

Do's
Bereid u goed voor; verdiep u in bedrijf, functie en contactpersoon
Maak vooraf een vragenlijstje
Zeg wat u zoekt
Stel u open zodat men een indruk van u krijgt
Wees leergierig
Toon motivatie en interesse
Kleed u voor de gelegenheid
Wees eerlijk en beleefd
Kijk uw gesprekspartner aan
Goed verzorgd (haar, nagels, kleding, schoenen)
Weet kort en goed uit te leggen waarom u (eerder en nu) van baan wisselt
Zorg dat u uitgerust bent
Controleer zonodig of u een vraag goed begrijpt
Leg nadruk op teamwork/resultaten/leren
Bedank aan het eind voor het gesprek

DON´Ts
De leiding van het gesprek nemen
Uw mobiel aan laten staan (oef!)
Lange antwoorden
Generaliteiten en open deuren
Achteruit gaan zitten (“zegt u het maar”)
Geheel andere kleding dan bij bedrijfscultuur past
U anders voor doen (schijn ophouden)
Naar buiten kijken
Overdrijven in verzorging of kleding
Vage wensen (“een leuke baan”)
Te laat komen (parkeren?)
Gestelde vragen omdraaien
Gestelde vragen omzeilen
Afgeven op vorige werkgevers
Opscheppen of overdrijven
Onnodige bescheidenheid
Te snel zelf over salaris beginnen
Koffer of grote mappen op tafel

Veel gestelde vragen waar u op voorbereid moet zijn:

Wat zijn uw sterke en zwakke punten?
Wat beweegt u in uw werk?
Waar wilt u over x jaar in uw carrière zijn?
Wat doet u in uw vrije tijd?
Wat vindt u belangrijk in samenwerking met anderen?
Wat is uw managementstijl (indien van toepassing)?
Waarom denkt u de juiste persoon voor de functie te zijn?
Kunt u een voorbeeld uit de praktijk noemen van uw vaardigheid in…?
Uit wat voor een nest komt u? M.a.w. uit welk milieu en wat doen pa en ma?
Voorbeeldvragen kandidaat:

Wat is de reden dat de vacature is ontstaan?
Wat zijn de hoofddoelstellingen van de functie?
Wanneer heeft de persoon in deze functie zijn werk goed (of slecht) gedaan?
Met welke afdelingen en personen heb ik veel te maken in de functie?
Kunt u iets over de bedrijfscultuur vertellen?
Zijn er in/met het bedrijf of de afdeling grote wijzigingen voorzien?
Welke doorgroeimogelijkheden zijn er?
Wat is het vervolg van de procedure?
Wat is uw indruk na ons gesprek over mijn kandidatuur? (pittig maar kan)
Wie beslissen over de uiteindelijk keus uit de kandidaten?
Waak er overigens voor dat u uw vragen droog opleest van een lijstje; voordat u het weet gaat uw gesprekpartner over tot one-way communicatie: “heeft u nog meer vragen op uw lijstje?”. Zo mogelijk liever een meer spontaan/natuurlijk verloop waar bij u de vraag stelt op een passend moment bij een passend onderwerp (“in dit kader vroeg ik mij nog af of …”).

Doelstelling van het vragen stellen over en weer is het naar boven halen en uitdiepen van de aansluitingspunten tussen kandidaat en de beschikbare functie. Dit is in het voordeel van zowel kandidaat als opdrachtgever. Het is jammer als u de baan niet krijgt maar wel beter dan er achterkomen dat er geen goede match is als u eenmaal bent begonnen. Realiseer u dat opdrachtgevers flexibele collega's zoeken die bij voorkeur breed inzetbaar zijn.

Uw houding
U maakt op iemand maar één keer een eerste indruk dus doe het goed:

- Stel u open en wees niet onnodig terughoudend want uw gesprekspartner moet wel een indruk van u kunnen krijgen
(bij twijfel haalt u het niet m.a.w. u komt niet door de selectie)

- Sta bij introductie rechtop en geef een (stevige) hand
- Kijk uw gesprekpartner in de ogen
- Stel u positief op
- Luister actief en bevestig zonodig dat u een vraag begrijpt
- Toon (eerlijke) motivatie/enthousiasme voor bedrijf; ervaring toont dan gemotiveerde uitstraling groot effect heeft op de slaagkans van een kandidaat
- Ga pas zitten nadat het u gevraagd is
- Bent u wat nerveus (20% is nerveus, daar is echter niets mis mee,
dat betekent dat u serieus bent) leg uw handen dan op elkaar op uw schoot of op de tafel.

Afgewezen?
Schroom niet en vraag naar de redenen! U kunt hiermee uw voordeel doen bij een volgend sollicitatiegesprek.

Stap 5: Referentie-onderzoek en psychologische test

Psychologisch onderzoek
Meer selectiestappen geven kandidaat en opdrachtgever meer zekerheden voor een juiste match. Bovendien geven additionele testen en onderzoeken u gratis en voor niets nuttige informatie over uzelf waar u uw voordeel mee kunt doen. Het is overigens verplicht om de resultaten van een psychologische test als eerste aan de kandidaat te rapporteren.

Referenties
Geef pas na een eerste gesprek desgewenst namen van referenten met contactgegevens en vermeldt vanuit welke invalshoek u hen kent. Maak zeker dat referenten vooraf weten dat ze gebeld kunnen worden. De juiste referenten kennen (of kenden) uw werkwijze en communicatie in een zakelijke omgeving.

Discretie en vertrouwelijkheid
Als kandidaat wilt u natuurlijk dat uw persoonlijke gegevens en het feit dat u solliciteert vertrouwelijk en discreet door intermediairs en werkgevers worden behandeld. Er zijn daartoe diverse richtlijnen zoals de Wet Bescherming Persoonsgegevens ( www.cbpweb.nl ) voor beheer in databestanden en de Sollicitatiecode als opgesteld door de Nederlandse Vereniging Personeelsbeleid ( www.nvp.plaza.nl .) De Gedragscode en Privacycode van de branchevereniging voor werving & selectie, ( www.oaws.nl ) gaan verder, maar zijn alleen formeel verplicht voor de circa 60 aangesloten bureaus.

Tot slot: voorbereiding is 90% van het resultaat; veel succes!

Tekst: OAWS, bestuurslid P.J.M. Fontijn